گروهى ديگر عمل مىكردند باعث وحشت عمل نكرده‌ها مىگشت ، آيا چنين مطلبى باعث جواز ترك مىشود ؟ و اگر چنين باشد بايد در تمام اوامر گفته شود و آنها را از وجوب تنزل بدهد و ترك آنها را جايز بنمايد ؟ مورد هجدهم آيه شريفه « يا أَيُّهَا الْمُزَّمِّلُ ، قُمِ اللَّيْلَ إِلَّا قَلِيلًا نِصْفَهُ أَوِ انْقُصْ مِنْهُ قَلِيلًا أَوْ زِدْ عَلَيْهِ » « 1 » : اى رسولى كه در جامه پيچيده‌اى ؛ شب را به پا خيز مگر كمى كه نصف يا چيزى كمتر از آن باشد و يا چيزى بر آن نصف بيفزاى . سيوطى در اتقان مىنويسد : اين آيهء شريفه ، با آيات آخر سوره « إِنَّ رَبَّكَ يَعْلَمُ أَنَّكَ تَقُومُ أَدْنى مِنْ ثُلُثَيِ اللَّيْلِ وَ نِصْفَهُ وَ ثُلُثَهُ وَ طائِفَةٌ مِنَ الَّذِينَ مَعَكَ وَ اللَّهُ يُقَدِّرُ اللَّيْلَ وَ النَّهارَ عَلِمَ أَنْ لَنْ تُحْصُوهُ فَتابَ عَلَيْكُمْ فَاقْرَؤُا ما تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ » نسخ شده است « 2 » . يعنى : خدا به حال تو آگاه است كه تو و جمعى از آنان كه با تو هستند چيزى كمتر از دو ثلث شب و يا نصف و يا ثلث شب را به پا مىخيزند و خداوند روز و شب را تقدير ( و به اندازه از آنها كم و كسر ) مىنمايد و خداوند مىداند كه شما ساعات شب را نمىتوانيد ضبط كنيد و حساب آن را نگه داريد پس از شما درگذشت . پس هر چه مقدور است قرآن را تلاوت نماييد . زرقانى مىنويسد : شكى نيست كه حكم دومى ( آخر سوره ) ناسخ حكم اولى است « 3 » . عتائقى مىنويسد : اين آيات شريفه منسوخ است به اين آيه ( إِنَّ رَبَّكَ . . . ) « 4 » . و در قبال اين دانشمندان ، علمائى هستند كه قائل به نسخ نشده و در كتابهاى خود به آن تصريح كرده‌اند از جمله مرحوم علامه طباطبائى مىنويسد : آيهء شريفه « فَاقْرَؤُا ما تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ » تخفيفى است كه براى عامه مكلفين داده شده كه چون حساب ثلث و يا نصف و يا قريب به دو ثلث براى آنان مشكل بوده است ، در عوض آن به ميسور از قرائت قرآن شريف امر شده است و معلوم است كه اين مطلب تسهيل بر مكلف است نه اينكه نسخ باشد به

--> ( 1 ) سورهء مزمل ، آيات 1 تا 4 . ( 2 ) الاتقان ، ج 2 ، نوع 47 ، ص 23 . ( 3 ) مناهل العرفان ، ج 2 ، ص 165 . ( 4 ) ناسخ و منسوخ عتائقى ، ص 81 .